رويدادها چگونه خبر مي شوند . . .
هر روز ما با هزاران رويداد برخورد مي كنيم ولي به درستي چرا فقط تعدادي از آنها به خبر تبديل مي شوند ؟
ايولين واف(Evelyn Waugh ) در تعريف خبر مي گويد : " خبر چيزي است كه شخصي كه اهميت چنداني براي هيچ چيز قائل نيست بخواهد آن را بخواند و فقط تا زماني خبر است كه او آن را خوانده باشد پس از آن ديگر مرده است " .
يوهان گالتونگ و ماري روگ روزنامه نگاران نرورژي طي مطالعات و بررسي خوددر خصوص ارزش هاي خبري و گزينش خبر و اينكه رويدادها چگونه خبر مي شوند در كنفرانس " نورديك " در باره تحقيقات صلح در اسلو مقاله اي را ارائه نمودند و به 12 عامل خبري اشاره كردند كه در اين مجموعه به اين عوامل خبري مي پردازيم :
1- تواتر يا فركانس (Frequeney) : احتمال اين كه رويدادي كه در تواتر مشابه يا يكسان (انتشار )رسانه خبري رخ مي دهد به عنوان خبر گزينش شود بيشتر است تا يك روند اجتماعي ،كه در طول دوره هاي طولاني از زمان رخ مي دهد ،(تواتري طولاني تر دارد )
2- آستانه يا نقطه شروع (Threshold ) : رويدادها قبل از اين كه خبر به حساب آورده شوند ،بايد از آستانه اي بگذرند پس از آن هر چه شدت آن بيشتر باشد ، جنايت هر چه مخوفتر و تلفات يك حادثه هر چه بيشتر باشد تاثير آنها بر احساس گزينشگران خبر بيشتر است .
3- عدم ابهام (Unambiguity) : هر چه ابهام و پيچيدگي رويدادي كمتر و وضوح آن بيشتر باشد احتمال اين كه به عنوان خبر انتخاب شود بيشتر است . يك خبر را هر چه راحت تر بتوان فهميد و بدون معاني متعدد تعبير و تفسير كرد احتمال گزينش آن بيشتر است .
4- معنادار بودن (Meaningfulness) : احتمال گزينش خبري كه از نظر فرهنگي آشنا باشد بيشتر است . زيرا با معيارهاي انتخاب كننده خبر تناسب دارد . بنابراين درگيري شهروندان انگليس در رويدادي در كشوري دوردست ،آن رويداد را براي رسانه هاي انگليس معنادار تر خواهد كرد . به همين ترتيب خبر از آمريكا در انگليس مطلوب تر و معنادارتر است تا از كشورهايي كه از نظر فرهنگي تشابه كمتري با آن دارند .
5- همخواني و هماهنگي (Consonance ) : گزينشگر خبر ممكن است وقوع خبري را پيش بيني كند يا در واقع بخواهد كه چيزي رخ دهد و به اين ترتيب تصويري ذهني از يك رويداد بسازد كه به نوبه خود احتمال خبر شدن آن را افزايش مي دهد .
6- غير منتظره بودن (Unexpectedness) : غير منتظره ترين يا نادرترين رويدادها در ميان رويدادهايي از نظر فرهنگي آشنا بيشترين احتمال گزينش به عنوان خبر را خواهند داشت .
7- استمرار (Continuity) : وقتي رويدادي به خبر تبديل شد مدتي مورد توجه رسانه ها باقي مي ماند حتي اگر از حجم آن به شدت كم شده باشد . علت اين است كه خبر آشنا شده و تفسير و تحليل آن آسانتر است . استمرار و تداوم پخش يك رويداد از رسانه ها توجه معطوف شده به آن را در مرحله اول نيز توجيه مي كند .
8- تركيب (Composition) : از يك رويداد ممكن است به عنوان خبر استفاده شود بي اين كه واقعاٌ ارزش خبري داشته باشد بيشتر به اين دليل كه با تركيب كلي يك نشريه يا مجموعه خبري تلويزيون هماهنگي و تناسب دارد . اين ممكن است به معني سبك بودن آن خبر براي ايجاد تعادل در كنار خبرهاي جدي و خشك نباشد و مي تواند در چارچوب گزارش هاي روزنامه در باره نژاد پرستي نهادي در داخل پليس و مثلاً ابتكارهاي مثبت براي مبارزه با نژاد پرستي كه معمولاً جايي در روزنامه ندارد در صفحات خبري چاپ شود .
9- ارجاع به ملت هاي نخبه (Reference to elite Nation ) : به اقدامات ملت هاي نخبه به عنوان اقداماتي قابل ملاحظه تر و چشمگيرتر از اقدامات ساير ملت ها نگريسته مي شود . تعاريف ملت هاي نخبه از نظر فرهنگي و اقتصادي مشخص و از كشوري به كشور ديگر فرق مي كند اگر چه ممكن است در باره گنجاندن بعضي از ملت ها (مثلاً آمريكا ) بين نخبگان توافق همگاني وجود داشته باشد .
10- ارجاع به مردم نخبه (Reference to elite people) : گزينشگران خبر ممكن است كه به اقدامات اشخاص نخبه كه معمولاً مشهور هستند به عنوان اقداماتي نگاه كنند كه عواقبي بيشتر از اقدامات ساير اشخاص دارند . علاوه بر اين خوانندگان نيز ممكن است با آنان همذات پنداري كنند .
11- اشاره به اشخاص ( Reference to persons) : خبر گرايش دارد رويدادها را به عنوان كنش هاي اشخاص مشهور و نه نتيجه نيروهاي اجتماعي ارائه دهد . اين شخصيت سازي فراتر از داستان هاي منافع انساني مي رود و مي تواند به ايداليسم فرهنگي مربوط باشد كه براساس آن انسان حاكم بر سرنوشت خويش است و به رويدادها مي توان به عنوان حاصل كنش و اقدام اراده آزاد نگريست .
12- اشاره به چيزي منفي (Reference to something negative ) : به خبر منفي مي توان به عنوان خبري بي ابهام و وفاقي نگاه كرد كه معمولاً بيشتر احتمال دارد غيرمنتظره باشد و در يك دوره زماني كوتاه تر از خبر مثبت رخ دهد
بسياري از عواملي كه از نظر گالتونگ و روگ باعث مي شوند تا رويدادهاي خارجي خبر شوند يعني اشخاص نخبه ،رويدادهاي منفي ،غيرمنتظره بودن در چارچوب پيش بيني پذيري ، نزديكي فرهنگي در نمايشنامه هاي شكسپير نيز يافت مي شوند . مطالعه گالتونگ و روگ ، بيش از سه دهه پس از انتشار مقاله آنان هنوز موثرترين توضيح در باره ي ارزشهاي خبري است .
منبع :انتشارات موسسه ايران ،روزنامه نگاري جهاني ،جان هربرت (مترجم يونس شكرخواه ،علي ايثاري كسمايي )